– Pr\u0105d to nic innego tylko takie mr\u00f3weczki id\u0105ce jedna za drug\u0105, z kt\u00f3rych ka\u017cda popycha nast\u0119pn\u0105. Poniewa\u017c si\u0119 wzajemnie pchaj\u0105, nie mog\u0105 i\u015b\u0107 donik\u0105d, musz\u0105 chodzi\u0107 w k\u00f3\u0142ko. Czasami s\u0105 to bardzo ma\u0142e k\u00f3\u0142eczka, a czasami bardzo, bardzo wielkie, licz\u0105ce nawet setki kilometr\u00f3w. W jednym drucie id\u0105 w jedn\u0105 stron\u0119, potem dochodz\u0105 do \u0142\u0105cznika z drugim drutem i wracaj\u0105 nim z powrotem. A potem znowu dochodz\u0105 do \u0142\u0105cznika z pierwszym i rozpoczynaj\u0105 swoj\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 od pocz\u0105tku. \u2013 Dziadek uni\u00f3s\u0142 g\u0142ow\u0119 i spojrza\u0142 w twarze dzieciak\u00f3w z nadziej\u0105, \u017ce zrozumieli, bo nie przychodzi\u0142 mu do g\u0142owy \u017caden inny pomys\u0142, \u017ceby wyja\u015bni\u0107 ten skomplikowany problem.<\/p>\n
Napotka\u0142 skupione spojrzenia i niedowierzaj\u0105cy u\u015bmiech wnuczki:<\/p>\n
– Dziadek, wkr\u0119casz nas z tymi mr\u00f3wkami! \u017badne mr\u00f3wki nie popchn\u0105 poci\u0105gu!<\/p>\n
– I nigdy nie widzia\u0142em mr\u00f3wek wychodz\u0105cych z gniazdka! \u2013 uzupe\u0142ni\u0142 Krzy\u015b.<\/p>\n
– W\u0142a\u015bnie! \u2013 upewni\u0142a si\u0119 Gabrysia \u2013 Niez\u0142y z ciebie Wkr\u0119tak! \u2013 doda\u0142a z t\u0142umionym chichotem.<\/p>\n
– W\u0142a\u015bnie! Dziadek-Wkr\u0119tak! \u2013 potwierdzi\u0142 ch\u0142opiec, patrz\u0105c na nieod\u0142\u0105czny czerwony \u015brubokr\u0119t w r\u0119kach dziadka, zwany te\u017c wkr\u0119takiem i szeroko si\u0119 u\u015bmiechn\u0105\u0142.<\/p>\n
– No mo\u017ce troszeczk\u0119! Rzeczywi\u015bcie to nie mr\u00f3wki, ale elektrony, takie malutkie cz\u0105stki atomu, czyli najmniejszej cz\u0119\u015bci ka\u017cdej substancji w przyrodzie. Ale zasada jest ta sama – \u017ceby by\u0142 pr\u0105d, musz\u0105 p\u0142yn\u0105\u0107 w k\u00f3\u0142ko.<\/p>\n
– No to skoro pr\u0105d musi p\u0142yn\u0105\u0107 w k\u00f3\u0142ko, a w trakcji elektrycznej na kolei p\u0142ynie tylko w jedn\u0105 stron\u0119, to gdzie p\u0142ynie w drug\u0105? Hm? \u2013 Gabrysia z chytr\u0105 min\u0105 liczy\u0142a na to, \u017ce jednak przy\u0142apa\u0142a dziadka na k\u0142amstwie.<\/p>\n
– ?! \u2013 do\u0142\u0105czy\u0142 pytaj\u0105cym spojrzeniem Krzy\u015b.<\/p>\n
– Brawo! \u2013 ucieszy\u0142 si\u0119 dziadek, bo w\u0142a\u015bnie otrzyma\u0142 jasny dow\u00f3d, \u017ce jego s\u0142uchacze nad\u0105\u017caj\u0105 za nim my\u015bl\u0105 i doda\u0142 \u2013 W szynie.<\/p>\n
– To jest absolutnie niemo\u017cliwe! \u2013 zacietrzewi\u0142 si\u0119 ch\u0142opiec \u2013 Gdyby tak by\u0142o, to jakby\u015bmy przechodzili przez tory tramwajowe i nie chc\u0105cy stan\u0119li na szyn\u0119, to by z\u0142apa\u0142 nas pr\u0105d.<\/p>\n
– No tak! \u2013 pospieszy\u0142a ze wsparciem dziewczynka \u2013 Ja bardzo cz\u0119sto staj\u0119 na szynie, gdy przechodzimy przez ulic\u0119. Specjalnie! I nigdy mnie nie z\u0142apa\u0142.<\/p>\n
– W\u0142a\u015bnie dlatego pr\u0105d p\u0142ynie tylko w jednej szynie \u2013 cierpliwie t\u0142umaczy\u0142 dziadek. Pami\u0119tacie? Pr\u0105d musi p\u0142yn\u0105\u0107 w k\u00f3\u0142ko. Je\u015bli nie tworzy p\u0119tli, jest niegro\u017any. Gdyby pr\u0105d p\u0142yn\u0105\u0142 w obu szynach i taka Gabrysia, kt\u00f3ra zawsze poszukuje atrakcji, specjalnie stan\u0119\u0142a jedn\u0105 nog\u0105 na jednej, a drug\u0105 na drugiej, swoim cia\u0142em zamkn\u0119\u0142aby p\u0119tl\u0119. Wtedy przez jej cia\u0142o pop\u0142yn\u0105\u0142by pr\u0105d, czyli jak to si\u0119 popularnie m\u00f3wi: \u201ez\u0142apa\u0142by j\u0105\u201d. Nie by\u0142oby to mi\u0142e, bo pr\u0105d w trakcji kolejowej lub tramwajowej ma bardzo du\u017ce napi\u0119cie, oko\u0142o 500 \u2013 800 V, czyli jest bardzo silny. M\u00f3g\u0142by nawet doprowadzi\u0107 tak\u0105 ciekawsk\u0105 lub nieostro\u017cn\u0105 osob\u0119 do \u015bmierci. Dlatego w drug\u0105 stron\u0119 pr\u0105d p\u0142ynie w kablu rozci\u0105gni\u0119tym w postaci trakcji, czyli linii elektrycznej nad torowiskiem. Jest ona umieszczona tak wysoko, \u017ce nikt przypadkiem jej nie dotknie, nawet wyci\u0105gni\u0119t\u0105 w g\u00f3r\u0119 r\u0119k\u0105.<\/p>\n
– Dlatego tramwaj lub poci\u0105g elektryczny ma taki metalowy stela\u017c, kt\u00f3ry podnosi si\u0119 i przypina do kabli? \u2013 dopytywa\u0142 Krzy\u015b.<\/p>\n
– To si\u0119 nazywa pantograf \u2013 u\u015bci\u015bli\u0142a dziewczynka \u2013 Dziadek mi m\u00f3wi\u0142\u2026<\/p>\n
– W\u0142a\u015bnie tak. Pantograf to taki \u201eodbierak\u201d pr\u0105du. Kiedy maszynista go podnosi, poci\u0105g lub tramwaj pod\u0142\u0105cza si\u0119 do linii elektrycznej i zamyka p\u0119tl\u0119. Wtedy ca\u0142y pojazd staje si\u0119 tak\u0105 szlifierk\u0105 pod\u0142\u0105czon\u0105 do gniazdka. Gdy maszynista roz\u0142\u0105cza od trakcji pantograf, tramwaj lub poci\u0105g zostaje pozbawiony zasilania, czyli dzieje si\u0119 to samo, co ze szlifierk\u0105, kiedy Gabrysia wyci\u0105gn\u0119\u0142a kabel z gniazdka \u2013 urz\u0105dzenie przestaje pracowa\u0107.<\/p>\n
– I to pr\u0105d, te ma\u0142e mr\u00f3weczki nap\u0119dzaj\u0105 ca\u0142y poci\u0105g, nawet ekspres? \u2013 trudno by\u0142o uwierzy\u0107 dzieciom w opowie\u015b\u0107 dziadka.<\/p>\n
– Tak. W\u0142a\u015bnie te mr\u00f3weczki \u2013 tylko jest ich bardzo du\u017co i biegn\u0105 bardzo szybko. Ich strumie\u0144 poprzez \u015blizgaj\u0105cy si\u0119 po trakcji pantograf przedostaje si\u0119 do silnik\u00f3w elektrycznych pojazdu, kt\u00f3re umieszczone s\u0105 na specjalnych w\u00f3zkach pomi\u0119dzy ko\u0142ami. Silniki je nap\u0119dzaj\u0105 i dzi\u0119ki temu pasa\u017cerowie mog\u0105 dojecha\u0107 do celu. Szybko, cicho i bezpiecznie.<\/p>\n
– I bez \u201espadlin\u201d \u2013 doda\u0142a Gabrysia, kt\u00f3ra w trosce o \u015brodowisko wymy\u015bli\u0142a nawet swoj\u0105 w\u0142asn\u0105, negatywn\u0105 wersj\u0119 wyrazu okre\u015blaj\u0105cego zanieczyszczenia.<\/p>\n
– No w\u0142a\u015bnie \u2013 przytakn\u0105\u0142 dziadek \u2013 Bo musicie wiedzie\u0107, \u017ce pierwsze wagoniki tramwajowe by\u0142y ci\u0105gni\u0119te przez konie. I wtedy \u201espadliny\u201d by\u0142y \u2013 za\u015bmia\u0142 si\u0119 dziadek, gdy tylko spostrzeg\u0142, \u017ce w\u0142a\u015bnie przypisa\u0142 nowe znaczenie dla wyrazu wymy\u015blonego przez wnuczk\u0119. A dzieciaki po kr\u00f3tkiej chwili zawt\u00f3rowa\u0142y mu \u015bmiechem.<\/p>\n
– To ja ju\u017c wol\u0119 elektryczne! \u2013 z ci\u0105g\u0142ym jeszcze chichotem skwitowa\u0142 Krzy\u015b.<\/p>\n
– To dlaczego nasz poci\u0105g nie ma pantografu? \u2013 wr\u00f3ci\u0142a do sedna sprawy dziewczynka.<\/p>\n
– Ten poci\u0105g to tylko zabawka. Nie potrzebuje pr\u0105du o wysokim napi\u0119ciu, \u017ceby jecha\u0107. Tak naprawd\u0119 potrzebuje pr\u0105du s\u0142abego, kt\u00f3ry nikomu nie zrobi krzywdy. Nie ma wi\u0119c potrzeby wprowadza\u0107 dodatkowych \u015brodk\u00f3w bezpiecze\u0144stwa. W jednej szynie pr\u0105d p\u0142ynie w jedn\u0105 stron\u0119, a drug\u0105 \u2013 w drug\u0105. Takim \u201eodbierakiem\u201d pr\u0105du, czyli pantografem jest sam parowozik. Trzeba go r\u00f3wno ustawi\u0107 na szynach, a pod torowisko podpi\u0105\u0107 stacj\u0119 sterowania i w\u0142\u0105czy\u0107 j\u0105 do gniazdka elektrycznego. Stacja sterowania pozwala ustawia\u0107 napi\u0119cie pobieranego pr\u0105du z domowej instalacji elektrycznej. Dzi\u0119ki temu poci\u0105g mo\u017ce jecha\u0107 wolniej lub szybciej. Nigdy jednak nie jest tak wysokie, \u017ceby zrobi\u0107 cz\u0142owiekowi krzywd\u0119, nawet jak dotknie dw\u00f3ch szyn jednocze\u015bnie.<\/p>\n
– Czy to jest to szare pude\u0142eczko z pokr\u0119t\u0142em? \u2013 Krzy\u015b trzyma\u0142 w r\u0119kach jedyne nie wykorzystane urz\u0105dzenie wyci\u0105gni\u0119te z pude\u0142ka.<\/p>\n
– W\u0142a\u015bnie tak \u2013potwierdzi\u0142 dziadek. \u2013 W takim razie \u2013 do pracy! \u2013 zaordynowa\u0142 i ukl\u0119kn\u0105\u0142 przy kolei Transgara\u017cowej. \u2013 Widzicie te zaciski przy jednym z element\u00f3w torowiska? Tu w\u0142a\u015bnie trzeba podpi\u0105\u0107 te dwa cienkie druciki, wystaj\u0105ce ze stacji.<\/p>\n
Gabrysia natychmiast wyci\u0105gn\u0119\u0142a r\u0119ce, aby wykona\u0107 zadanie, a Krzy\u015b z\u0142apa\u0142 za wtyczk\u0119 kabla, wychodz\u0105cego z drugiej strony stacji.<\/p>\n
– Spokojnie! \u2013 ostrzeg\u0142 dziadek \u2013 Z pr\u0105dem trzeba uwa\u017ca\u0107! Co prawda jest takie powiedzenie: \u201eElektryka pr\u0105d nie tyka\u201d, ale wy jeszcze elektrykami nie jeste\u015bcie. Najwa\u017cniejsze to niczego nie wykonywa\u0107 pochopnie. Najpierw Gabrysia pod\u0142\u0105czy kabelki, a ty Krzysiu w\u0142o\u017cysz wtyczk\u0119 do gniazdka na m\u00f3j sygna\u0142.<\/p>\n
Dziewczynka starannie za przyk\u0142adem dziadka skr\u0119ci\u0142a miedziane ko\u0144c\u00f3wki drucik\u00f3w i w\u0142o\u017cy\u0142a je w zaciski. Dziadek sprawdzi\u0142, czy trzymaj\u0105 si\u0119 wystarczaj\u0105co mocno, a kiedy uzna\u0142, \u017ce tak zawo\u0142a\u0142:<\/p>\n
– Gotowe!<\/p>\n
Krzy\u015b uni\u00f3s\u0142 w teatralnym ge\u015bcie r\u0119k\u0119 do g\u00f3ry, za\u015bpiewa\u0142 \u201eTa dam!\u201d i w\u0142o\u017cy\u0142 wtyczk\u0119 do gniazdka, ale\u2026 nic si\u0119 nie sta\u0142o.<\/p>\n
Po chwili przed\u0142u\u017caj\u0105cego si\u0119 milczenia Gabrysia skwitowa\u0142a:<\/p>\n
– Popsuty!<\/p>\n
Dziadek tymczasem poprosi\u0142 Krzysia o od\u0142\u0105czenie urz\u0105dzenia od pr\u0105du, wyj\u0105\u0142 niedawno pieczo\u0142owicie wk\u0142adane przez Gabrysi\u0119 druciki z zacisk\u00f3w, i niedowierzaj\u0105c jej dok\u0142adno\u015bci skr\u0119ci\u0142 je mocno. Potem wpi\u0105\u0142 je z powrotem. Dotkni\u0119ta tym brakiem wiary Gabrysia spojrza\u0142a na dziadka z dezaprobat\u0105.<\/p>\n
– No dobra! \u2013zawyrokowa\u0142 \u2013 W\u0142\u0105czaj Krzysiu!<\/p>\n
Ch\u0142opiec tym razem ju\u017c bez wielkiego \u201eTa dam!\u201d w\u0142o\u017cy\u0142 wtyczk\u0119, do gniazdka, ale i tym razem parow\u00f3z uparcie sta\u0142 w miejscu. Gabrysia wtapia\u0142a wzrok w niespe\u0142nion\u0105 obietnic\u0119 dobrej zabawy i nie mog\u0142a si\u0119 pogodzi\u0107 z pora\u017ck\u0105, przed kt\u00f3r\u0105 nie uchroni\u0142a ich nawet wyj\u0105tkowa staranno\u015b\u0107 dziadka. I wtedy w\u0142a\u015bnie wpad\u0142o jej co\u015b do g\u0142owy, bo zacz\u0119\u0142a palcem wodzi\u0107 po ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci tak skrupulatnie u\u0142o\u017conego torowiska. Dziadek obserwowa\u0142 j\u0105 i pozwoli\u0142 samodzielnie pod\u0105\u017cy\u0107 za wymy\u015blonym tropem. Po chwili do dziewczynki do\u0142\u0105czy\u0142 ch\u0142opiec. Razem wodzili po szynach sprawdzaj\u0105c ka\u017cde \u0142\u0105czenie. Dziadka rozpiera\u0142a rado\u015b\u0107 i duma \u2013 jakie m\u0105dre dzieciaki! Wszystko zrozumia\u0142y z lekcji, kt\u00f3r\u0105 im przed chwil\u0105 udzieli\u0142 i pewnie rozp\u0142yn\u0105\u0142by si\u0119 w tym b\u0142ogim uczuciu dobrze wykonanej pracy, gdyby z rozmy\u015bla\u0144 nie wyrwa\u0142 go okrzyk dziewczynki:<\/p>\n
– Mam! \u2013 rado\u015bnie zawo\u0142a\u0142a Gabrysia, wyci\u0105gaj\u0105c kawa\u0142ek \u0142upinki orzecha z miejsca po\u0142\u0105czenia dw\u00f3ch szyn. W tym momencie co\u015b zazgrzyta\u0142o, spomi\u0119dzy \u0142\u0105czenia sypn\u0119\u0142o si\u0119 kilka iskier, a czerwona lokomotywa pogna\u0142a z najwi\u0119ksz\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 z hukiem wywracaj\u0105c si\u0119 na pierwszym ostrym zakr\u0119cie.<\/p>\n
– Hura! \u2013 podskoczy\u0142y z dzikim wrzaskiem dzieci, a zaraz potem Krzy\u015b doda\u0142 z triumfem:<\/p>\n
– A nie m\u00f3wi\u0142em, \u017ceby wszystko dobrze posprz\u0105ta\u0107?! Ta \u0142upina przerwa\u0142a p\u0119tl\u0119 i pr\u0105d nie m\u00f3g\u0142 p\u0142yn\u0105\u0107 – podsumowa\u0142.<\/p>\n
– A nie m\u00f3wi\u0142em, \u017ce najwa\u017cniejsze jest bezpiecze\u0144stwo i z pr\u0105dem trzeba si\u0119 obchodzi\u0107 ostro\u017cnie?! Najpierw trzeba od\u0142\u0105czy\u0107 urz\u0105dzenie elektryczne od pr\u0105du, a dopiero potem przy nim majstrowa\u0107 \u2013 zawt\u00f3rowa\u0142 dziadek.<\/p>\n
A Gabrysia, zupe\u0142nie nie zwa\u017caj\u0105c na ich s\u0142owa i udaj\u0105c, \u017ce nie s\u0105 skierowane do niej z uwag\u0105 przygl\u0105da\u0142a si\u0119 czerwonemu parowozowi i dw\u00f3m pasa\u017cerskim wagonom pierwszej klasy.<\/p>\n
– Strasznie zakurzone! Pasa\u017cerowie nie b\u0119d\u0105 zadowoleni. \u2013 zawyrokowa\u0142a i skierowa\u0142a si\u0119 ku umywalce. \u2013 Trzeba je umy\u0107 \u2013oznajmi\u0142a.<\/p>\n
– Tylko delikatnie! I musisz je potem bardzo dok\u0142adnie osuszy\u0107. Z wod\u0105 i pr\u0105dem nie ma \u017cart\u00f3w \u2013ostrzeg\u0142 dziadek i tym razem Gabrysia bardzo powa\u017cnie potraktowa\u0142a jego ostrze\u017cenie. Chocia\u017c doda\u0142a za chwil\u0119:<\/p>\n
– A w\u0142a\u015bciwie dlaczego? \u2013 bo przecie\u017c nie by\u0142aby sob\u0105, gdyby pozostawi\u0142a t\u0119 spraw\u0119 bez wyja\u015bnienia.<\/p>\n
– Woda bardzo dobrze przewodzi pr\u0105d – pospieszy\u0142 z odpowiedzi\u0105 dziadek – Dlatego w\u0142a\u015bnie nie mo\u017cna si\u0119 k\u0105pa\u0107 w rzekach, jeziorach i morzu w czasie burzy. Gdyby w taki zbiornik wodny uderzy\u0142 piorun, amator k\u0105pieli poczu\u0142by si\u0119 jak pod\u0142\u0105czony do linii elektrycznej. A piorun to pr\u0105d o baaardzo duuu\u017cej mocy \u2013 kontynuowa\u0142, nie zwa\u017caj\u0105c na to, \u017ce dzieci by\u0142y ju\u017c skupione zupe\u0142nie na czym\u015b innym i cierpliwie ustawia\u0142y l\u015bni\u0105cy czysto\u015bci\u0105 parow\u00f3z na tory i uwa\u017cnie pod\u0142\u0105cza\u0142y do niego dwa pasa\u017cerskie wagony.<\/p>\n
Gabrysia nachyli\u0142a si\u0119 nad stacj\u0105 i z uwag\u0105 operuj\u0105c pokr\u0119t\u0142em delikatnie zwi\u0119ksza\u0142a pr\u0119dko\u015b\u0107 poci\u0105gu. Sk\u0142ad sun\u0105\u0142 po tych wszystkich mostach i wiaduktach, przez wszystkie zwrotnice i tunele wydaj\u0105c cichy szum elektrycznego silnika. Skupiona na zadaniu dziewczynka mkn\u0119\u0142a wraz z nim przez zielone doliny, rw\u0105ce rzeki, skaliste szczyty g\u00f3r, przez p\u0142askowy\u017ce i lodowce, b\u0142\u0105dz\u0105c w wyobra\u017ani po krajobrazach dziewi\u0119tnastowiecznej Kolei Transandyjskiej. Na chwil\u0119 wr\u00f3ci\u0142a do domowego gara\u017cu, unios\u0142a palec wskazuj\u0105cy lewej r\u0119ki do g\u00f3ry w ge\u015bcie ostrze\u017cenia i podsumowa\u0142a wszystkie dzisiejsze do\u015bwiadczenia ulubionym powiedzeniem swojego dziadka, dziadka-Wkr\u0119taka:<\/p>\n
– Tak! Tak! R\u00f3b raz, a porz\u0105dnie!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ci\u0105g dalszy…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[163,166,164,165,10,18,97,77,19,79,7,11,60,162],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/498"}],"collection":[{"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=498"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/498\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":502,"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/498\/revisions\/502"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=498"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=498"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=498"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}