{"id":103,"date":"2018-10-04T09:40:34","date_gmt":"2018-10-04T07:40:34","guid":{"rendered":"http:\/\/lekkiepiora.pl\/?p=103"},"modified":"2019-01-17T21:31:28","modified_gmt":"2019-01-17T20:31:28","slug":"chlopcy-z-placu-broni-ferenc-molnar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/?p=103","title":{"rendered":"„Ch\u0142opcy z Placu Broni”, Ferenc Molnar"},"content":{"rendered":"
\"Ch\u0142opcy<\/a>
Ch\u0142opcy z Placu Broni, Ferenc Molnar<\/figcaption><\/figure>\n

Dzi\u015b zaproponuj\u0119 lektur\u0119 bardzo ju\u017c \u201eleciw\u0105\u201d, ale wci\u0105\u017c aktualn\u0105 \u2013 chocia\u017cby z tego powodu, \u017ce jest szkoln\u0105 lektur\u0105. Aktualn\u0105 te\u017c dlatego, \u017ce po latach jej interpretacji jako powie\u015bci promuj\u0105cej braterstwo, szlachetno\u015b\u0107, lojalno\u015b\u0107, odwag\u0119 i honor, nie neguj\u0105c jej i nie umniejszaj\u0105c jej warto\u015bci, zaproponuj\u0119 nieco inne spojrzenie na przebieg wypadk\u00f3w. Mo\u017ce troch\u0119 drugoplanowe\u2026, ale wa\u017cne, zw\u0142aszcza obecnie.<\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas zna \u201eCh\u0142opc\u00f3w z Placu Broni\u201d, nie b\u0119d\u0119 wi\u0119c po\u015bwi\u0119ca\u0142a du\u017co miejsca na streszczenie fabu\u0142y. Pozwol\u0119 sobie jedynie j\u0105 przypomnie\u0107. Ot\u00f3\u017c: w Budapeczcie, na pocz\u0105tku XX wieku grupa ch\u0142opc\u00f3w, na czele kt\u00f3rej stoi roztropny Jonasz Boka spotyka si\u0119 i bawi na pustym placu, s\u0105siaduj\u0105cym z tartakiem. To jedyne miejsce w okolicy, gdzie mog\u0105 pogra\u0107 w palanta oraz da\u0107 upust swojej wyobra\u017ani w dowolnej zabawie. Miejsce jest jednak atrakcyjne nie tylko dla nich. Plac postanawia przej\u0105\u0107 konkurencyjna grupa pod wodz\u0105 Feriego Acza, kt\u00f3ra za swoj\u0105 siedzib\u0119 obra\u0142a wysepk\u0119 w Ogrodzie Botanicznym. Tak rozpoczyna si\u0119 akcja. Wypadki zmierzaj\u0105 do otwartej konfrontacji. Nim ona jednak nast\u0105pi, ch\u0142opcom przyjdzie si\u0119 zmierzy\u0107 z konieczno\u015bci\u0105 przeprowadzania zwiadu, zdrad\u0105 jednego z przyjaci\u00f3\u0142 i chorob\u0105 ma\u0142ego Nemeczka, kt\u00f3ry w imi\u0119 po\u015bwi\u0119cenia kilka razy zostaje sk\u0105pany w zimnej wodzie, gdy na dworze panuje niezbyt ciep\u0142a aura budz\u0105cej si\u0119 wiosny. W rezultacie tych k\u0105pieli, ch\u0142opiec zapada na ci\u0119\u017ckie zapalenie p\u0142uc. Ostatkiem si\u0142 pojawia si\u0119 jednak na polu bitwy o plac, a dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej umiera. Ofiara to daremna, bo plac i tak \u2013 pomimo spektakularnego zwyci\u0119stwa w bitwie \u2013 zostaje ch\u0142opcom odebrany. Stanie na nim czynszowa kamienica. Oto i ca\u0142a historia \u2013 ch\u0142opcy w wieku 10-14 lat, zabawa w wojn\u0119 i uwielbiony plac.<\/em><\/p>\n

Ale o ksi\u0105\u017cce Ferenca Molnara \u201cCh\u0142opcy z Placu Broni\u201d trzeba z dzieckiem porozmawia\u0107 koniecznie. Spojrzenie na wypadki w niej przedstawione zale\u017cy bowiem od perspektywy, kt\u00f3r\u0105 przyjmiemy. Je\u015bli b\u0119dzie zgodna z perspektyw\u0105 narratora, sprytnie ukryt\u0105 w jednym zdaniu, a wi\u0119c z perspektyw\u0105 alegorii obrony ojczyzny wszystkie przedstawione w niej warto\u015bci b\u0119dziemy gloryfikowa\u0107. Je\u015bli natomiast dziecko odczyta powie\u015b\u0107 dos\u0142ownie, jako opis r\u00f3wie\u015bniczych relacji i wsp\u00f3lnej zabawy, warto t\u0119 ocen\u0119 zweryfikowa\u0107 i uwsp\u00f3\u0142cze\u015bni\u0107. I tak w pierwszym wypadku bohaterstwo, odwaga, szlachetno\u015b\u0107, honor i po\u015bwi\u0119cenie, ze \u015bmierci\u0105 Nemeczka w\u0142\u0105cznie, skwitujemy z powag\u0105 i smutkiem jednym s\u0142owem: \u201epatriotyzm\u201d. O tym ju\u017c wi\u0119cej pisa\u0107 nie musz\u0119, bo nasza wielowiekowa historia dobrze nauczy\u0142a nas czym on jest, i to w uj\u0119ciu walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 szczeg\u00f3lnie.<\/p>\n

Chcia\u0142abym natomiast po\u015bwi\u0119ci\u0107 wi\u0119cej uwagi dodatkowej mo\u017cliwo\u015bci interpretacji, bo zw\u0142aszcza wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie problem ten zas\u0142uguje na g\u0142\u0119bsze wejrzenie. Przyjrzyjmy si\u0119 zatem postaci Ernesta Nemeczka \u2013 ma\u0142ego, w\u0105t\u0142ego ch\u0142opca, o s\u0142abym zdrowiu i \u0142agodnym usposobieniu, kt\u00f3ry za wszelk\u0105 cen\u0119 chce zaistnie\u0107 w grupie r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w, ale grupa nie traktuje go powa\u017cnie. Toleruje jego istnienie w swoich szeregach tylko dlatego, \u017ce jest w\u0142a\u015bnie \u201eszeregowcem\u201d \u2013 ch\u0142opcem na posy\u0142ki, kt\u00f3ry musi wykona\u0107 ka\u017cdy rozkaz i znosi\u0107 ka\u017cde, nawet bezzasadne upokorzenie. Znamy to? Niestety\u2026 Ch\u0142opiec \u00f3w ma jednak swoj\u0105 godno\u015b\u0107, sw\u00f3j honor, kt\u00f3rych stara si\u0119 broni\u0107 i broni za wszelk\u0105 cen\u0119. Bo to w\u0142a\u015bnie za t\u0119 chwil\u0119 uznania w\u015br\u00f3d r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w got\u00f3w jest nara\u017ca\u0107 swoje bezpiecze\u0144stwo i zdrowie, co w rezultacie prowadzi do \u015bmierci. To w\u0142a\u015bnie przez wpis jego nazwiska ma\u0142ymi literami w \u201ejakim\u015b\u201d zeszycie \u201ejakiego\u015b\u201d dziwnego zwi\u0105zku, zawi\u0105zanego przez koleg\u00f3w, oddaje \u017cycie. Nie zd\u0105\u017cy nawet przed ostatnim tchnieniem  zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w ostatniej chwili \u00f3w wpis zosta\u0142 uchwa\u0142\u0105 kolegium zmieniony.<\/p>\n

To wa\u017cne, aby teraz, w dobie Internetu i medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych t\u0142umaczy\u0107 dzieciom, \u017ce honor i godno\u015b\u0107 si\u0119 po prostu MA lub nie. \u017be to nie wpisy r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w w postach na Facebooku decyduj\u0105 o tym, ale nasze wewn\u0119trzne przekonanie, \u017ce post\u0119pujemy uczciwie, przede wszystkim wobec siebie, ale te\u017c i innych. Nasze dzieci musza wiedzie\u0107, \u017ce mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 przedmiotem<\/u> \u2013 nieuzasadnionych podejrze\u0144, szykan i prze\u015bmiewczych opinii. Musz\u0105 te\u017c wiedzie\u0107, \u017ce aby dowie\u015b\u0107 swojej warto\u015bci, nie musz\u0105 oddawa\u0107 \u017cycia, \u017ce mog\u0105 zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do nas, \u017ce im pomo\u017cemy i doradzimy\u2026<\/p>\n

Pozostaje te\u017c kwestia Jonasza Boki i Feriego Acza \u2013 dw\u00f3ch lider\u00f3w \u2013 rozs\u0105dnych, dzielnych, szlachetnych i honorowych. Ale niewystarczaj\u0105co dojrza\u0142ych, aby przewidzie\u0107 dalekosi\u0119\u017cne konsekwencje w\u0142asnego post\u0119powania. Pod dom umieraj\u0105cego Nemeczka sprowadzaj\u0105 ich wyrzuty sumienia. Feriego Acza przywiod\u0142y te zwi\u0105zane z bezpo\u015brednim dzia\u0142aniem \u2013 rozkazem zanurzenia w\u0105t\u0142ego ch\u0142opca w zimniej wodzie. Bok\u0119 \u2013 bardziej z\u0142o\u017cone, ale znacznie bole\u015bniejsze, bo Nemeczek by\u0142 przecie\u017c jego przyjacielem, nie wrogiem. Mimo to nie kaza\u0142 mu wr\u00f3ci\u0107 po przypadkowym zamoczeniu si\u0119 w jeziorku do domu, napi\u0107 si\u0119 gor\u0105cej herbaty i po\u0142o\u017cy\u0107 do \u0142\u00f3\u017cka. Wr\u0119cz przeciwnie, poniewa\u017c i tak by\u0142 ju\u017c mokry, zleci\u0142 mu schowanie si\u0119 w zimnym stawie w oran\u017cerii. Obaj cierpi\u0105, bo zdaj\u0105 sobie spraw\u0119, \u017ce byli wystarczaj\u0105co m\u0105drzy, aby inaczej pokierowa\u0107 biegiem wypadk\u00f3w.<\/p>\n

Jest jeszcze Gereb \u2013 ch\u0142opiec, kt\u00f3ry zdradzi\u0142, kt\u00f3ry miota si\u0119 mi\u0119dzy dwiema grupami r\u00f3wie\u015bniczymi, aby w kt\u00f3rej\u015b z nich znale\u017a\u0107 wystarczaj\u0105co nobliwe miejsce dla siebie. To doskona\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 porozmawiania z m\u0142odym czytelnikiem o lojalno\u015bci. O tym, \u017ce nie zawsze trzeba by\u0107 \u201eu w\u0142adzy\u201d, aby realizowa\u0107 swoje ambicje i by\u0107 uznanym przez grup\u0119.<\/p>\n

Bez wzgl\u0119du na to, w kt\u00f3rym z nich odnajdujesz \u015blad odbicia swego dziecka (a mo\u017ce w ka\u017cdym po trochu?), warto zamieni\u0107 z nim kilka s\u0142\u00f3w o tych r\u00f3\u017cnych postawach, kt\u00f3re stawiaj\u0105 przed sob\u0105 r\u00f3\u017cne cele. I postawi\u0107 mu pytanie: czy rzeczywi\u015bcie cel u\u015bwi\u0119ca \u015brodki?<\/p>\n

Musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce Ferenc Molnar napisa\u0142 swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 110 lat temu  – w innych realiach politycznych i spo\u0142ecznych. Jego kraj by\u0142 wtedy cz\u0119\u015bci\u0105 Austro-W\u0119gier, a nie do ko\u0144ca niepodleg\u0142ym pa\u0144stwem. Od tego czasu nie tylko to si\u0119 zmieni\u0142o, ale r\u00f3wnie\u017c przebudowie uleg\u0142o spo\u0142ecze\u0144stwo, \u017cycie rodzinne i spos\u00f3b wychowania dzieci. Zmieni\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c technologia przekazywania informacji, stawiaj\u0105c przed naszymi dzie\u0107mi trudniejsze wymaganie ni\u017c dba\u0142o\u015b\u0107 o to, jakimi literami zostanie zapisane ich nazwisko w \u201ejakim\u015b\u201d zeszycie, do kt\u00f3rego ma wgl\u0105d tylko kilka os\u00f3b. Nasze dziecko, w dobie Facebooka i Youtube\u2019a konfrontuje si\u0119 z ca\u0142ym \u015bwiatem. Z tego powodu dos\u0142owna interpretacja \u201eCh\u0142opc\u00f3w z Placu Broni\u201d musi ulec zmianie.<\/p>\n

Pomimo to \u2013 i na szcz\u0119\u015bcie – warto\u015bci, kt\u00f3re przedstawi\u0142 Molnar w kontek\u015bcie alegorii mi\u0142o\u015bci ojczyzny wci\u0105\u017c \u017cyj\u0105, okaza\u0142y si\u0119 ponadczasowe i opar\u0142y si\u0119 pr\u00f3bie wydarze\u0144, kt\u00f3re dotkn\u0119\u0142y Europ\u0119 po napisaniu ksi\u0105\u017cki. W tym uj\u0119ciu jednak  boli samo jej zako\u0144czenie, gdy mimo po\u015bwi\u0119cenia i zwyci\u0119stwa, ojczyzna zosta\u0142a walcz\u0105cym o ni\u0105 bohaterom odebrana. Aby s\u0142u\u017cy\u0107 innym, za pieni\u0105dze\u2026 Ale tego na razie nie podejmuj\u0119 si\u0119 wyja\u015bni\u0107 10-latkom.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u015b zaproponuj\u0119 lektur\u0119 bardzo ju\u017c \u201eleciw\u0105\u201d, ale wci\u0105\u017c aktualn\u0105 \u2013 chocia\u017cby z tego powodu, \u017ce jest szkoln\u0105 lektur\u0105. Aktualn\u0105 te\u017c dlatego, \u017ce po latach jej interpretacji jako powie\u015bci promuj\u0105cej braterstwo, szlachetno\u015b\u0107, lojalno\u015b\u0107, odwag\u0119 i honor, nie neguj\u0105c jej i nie umniejszaj\u0105c jej warto\u015bci, zaproponuj\u0119 nieco inne spojrzenie na przebieg wypadk\u00f3w. Mo\u017ce troch\u0119 drugoplanowe\u2026, ale wa\u017cne, … Czytaj dalej „Ch\u0142opcy z Placu Broni”, Ferenc Molnar<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5],"tags":[28,29,10,14,15,18,12,19,7,75,9,13],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/103"}],"collection":[{"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=103"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/103\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":288,"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/103\/revisions\/288"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=103"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=103"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lekkiepiora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=103"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}